Του Γιάννη Σακιώτη*
Η κατασκευή του αγωγού Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολης έχει ανακοινωθεί εδώ και τρία χρόνια. Ωστόσο, παραμένει στο προσκήνιο, εξαιτίας του πολύ μεγάλου διεθνούς γεωπολιτικού ενδιαφέροντος που προκαλεί, καθώς εξακολουθεί να υπάρχει σφοδρή αντίδραση από πολιτικούς χώρους (ΣΥΡΙΖΑ, ΟΠ) και περιβαλλοντικές οργανώσεις, με αντικείμενο τις επιπτώσεις στο περιβάλλον που αναμένεται να προέλθουν από την ολοκλήρωση και λειτουργία του μεγάλου αυτού έργου. Επιπτώσεις, οι οποίες όπως επισημαίνουν οι αντιφρονούντες, δεν αφορούν μόνο το πολύτιμο Δέλτα του ποταμού Έβρου, στις εκβολές του οποίου θα τοποθετηθεί η άκρη του αγωγού και ο μεγάλης κλίμακας λιμένας φόρτωσης των τάνκερ, αλλά και συνολικά το Αιγαίο, το οποίο θα μεταβληθεί σε υδάτινο δρόμο μεταφοράς μεγάλων ποσοτήτων πετρελαίου, με σοβαρό τον κίνδυνο πρόκλησης καταστροφής από πιθανό ναυτιλιακό ατύχημα κάποιου τάνκερ.
Η γεωπολιτική διάσταση του αγωγού συζητιέται ήδη επί δεκαπενταετία. Η περιβαλλοντική διάσταση θα μπορούσε να συζητιέται άλλα 15 χρόνια. Και το έργο να καθυστερεί. Ας προσέξουμε το εξής: ο αγωγός θα φέρει αξιόλογα κοινωνικά και οικονομικά οφέλη, όπως τη μείωση της ανεργίας και νέες επενδύσεις στη Θράκη, ενώ θα βοηθήσει την απεξάρτηση της ελληνικής οικονομίας από τις μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες που είναι εγκατεστημένες στην ελληνική αγορά. Το μεγάλο όφελος όμως από τη λειτουργία του αγωγού είναι ένα και μόνο: το ότι για πρώτη φορά μετά την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού η Ελλάδα αποκτά ξεχωριστή γεωπολιτική σημασία για τη Δύση, καθίσταται “παίκτης” στα διεθνοπολιτικά παίγνια της ευρύτερης περιοχής και συνεπώς ενδυναμώνει τη θέση της και απομειώνει τις υφιστάμενες ή πιθανές να ανακύψουν στο μέλλον απειλές.
Σε έναν κόσμο και σε μία περιοχή που οξύνονται οι κρατικοί ανταγωνισμοί, με αυξανόμενες μάλιστα απειλές για τη συνοχή όλων των κρατών στα Βαλκάνια και τη Νοτιο-ανατολική Μεσόγειο, το μοναδικό κέλυφος προάσπισης των ζωτικών συμφερόντων της Ελλάδας ήταν μέχρι σήμερα η σχέση μας με τη Δύση, δηλαδή η αμυντική και διεθνοπολιτική προστασία που μας παρέχουν οι ΗΠΑ – ας μην ξεχνούμε ποιος σταμάτησε την Τουρκία στα Ίμια το 1996 – και η οικονομική και θεσμική αρωγή που μας προσφέρει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Με την λειτουργία του αγωγού, η Ελλάδα θα εξαρτά σε κάποιο αξιόλογο βαθμό την πετρελαϊκή οικονομία της Ευρώπης, μέσω των ρωσικών πετρελαίων που θα φορτώνονται στην Αλεξανδρούπολη, αποκτώντας ένα ακόμη “όπλο” υψηλής διαπραγεμτευτικής ισχύος στο πλαίσιο της Δύσης.
Ας σημειωθεί εδώ ότι ο αγωγός δεν είναι “δώρο” των Ρώσων, ούτε υφίσταται κάποιο ηθικό, θρησκευτικό ή πολιτισμικό υπόβαθρο που να εξηγεί γιατί οι Ρώοι προτίμησαν την Ελλάδα για να εξάγουν τα πετρέλαιά τους. Οι Ρώσοι του καθεστώτος Πούτιν είναι ψυχροί υπολογιστές και σκληροί μπίζνεσμεν. Η ανάλυση των δεδομένων που διαθέτουν τους οδήγησε στην επιλογή της Αλεξανδρούπολης και η Ελλάδα έχει την ευκαιρία να αναβαθμιστεί διεθνώς, με ουσιαστικό τρόπο.
Και το περιβάλλον; Αναμφίβολα χρειαζόμαστε ως χώρα -και μάλιστα επειγόντως-ωαπεξάρτηση από το πετρέλαιο και έχουμε ανάγκη άμεσης λήψης μέτρων εξοικονόμησης της ενεργειακής κατανάλωσης και δραστικής στροφής στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Ωστόσο, σήμερα και για τα επόμενα 15-20 χρόνια, ουδεμία διεθνής οντότητα είναι έτοιμη να διανύσει μεγάλα βήματα προς αυτήν την κατεύθυνση. Ακόμη και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πρωτοπόρο διεθνώς στην προσπάθεια καταπολέμησης της κλιματικής αλλαγής, που έθεσε τον φιλόδοξο στόχο του 20% ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές μέχρι το 2020, το υπόλοιπο 80% θα συνεχίσει να προέρχεται από πετρέλαιο και πυρηνική ενέργεια.
Ακόμη και αν όλα εξελιχθούν με βάση το αισιόδοξο σενάριο και οι ΑΠΕ ενισχυθούν περισσότερο, το πετρέλαιο και η πυρηνική ενέργεια δεν φαίνεται να μπορούν να περιορισθούν σε λιγότερο από το ήμισυ της ευρωπαϊκής ενεργειακής οικονομίας νωρίτερα από το 2040. Συνεπώς, για τα επόμενα 30 χρόνια το πετρέλαιο θα κυλά από κάποιους αγωγούς προς τους καταναλωτές της Δύσης και είναι εξαιρετικά σημαντικό που ένας από τους πιο μεγάλους από αυτούς θα καταλήγει σε ελληνικό έδαφος.
Όσο για την περιβαλλοντική θωράκιση της λειτουργίας του αγωγού και για την ασφαλή και ήπια ναυσιπλοΐα στο Αιγαίο, αυτά είναι απολύτως ρεαλιστικά με τη διαθέσιμη τεχνολογία και αποτελούν αποκλειστικά ζήτημα πολιτικής βούλησης της ελληνικής κυβέρνησης.
Απαιτείται η λήψη τεσσάρων απλών μέτρων:
- Η οργάνωση πολλαπλών μηχανισμών ασφαλείας στο χώρο που θα καταλήγει ο αγωγός και στις εγκαταστάσεις φόρτωσης, μπορεί να γίνει με πρότυπο αντίστοιχες, εξαιρετικά υψηλής ασφάλειας εγκαταστάσεις των ΗΠΑ που τηρούν υψηλές προδιαγραφές περιβαλλοντικής προστασίας και εποπτεύονται από την Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος (ΕΡΑ), μια υπηρεσία που δεν απειλεί, αλλά επιβάλλει σοβαρότατες κυρώσεις σε όσους παραβιάζουν την περιβαλλοντική νομοθεσία, η οποία παρά τα περί του αντιθέτου νομιζόμενα είναι πολύ αυστηρή στις ΗΠΑ.
- Η χρήση μικρομεσαίας χωρητικότητας τάνκερ και η απαγόρευση πλεύσης γιγαντιαίων τάνκερ 200.000 τόνων. Εάν κυκλοφορήσουν τέτοια μεγαθήρια στο Αιγαίο, τότε ορισμένα μικρά νησιά θα συντριβούν οπτικά, φαντάζοντας σαν βαρκάκια που θα θαλασσοπνίγονται από τον κυματισμό των προπελών των τάνκερ. Επίσης, είναι απαραίτητη η χρησιμοποίηση επιλεγμένων θαλάσσιων διοδεύσεων, έτσι ώστε να μην υπάρχει οπτική επαφή ανάμεσα στους σπουδαίους παραδοσιακούς οικισμούς και τα γοητευτικά αγροτικά τοπία των Κυκλάδων με τα διαπλέοντα τάνκερ. Ας μην ξεχνάμε ότι το Αιγαίο είναι ένα μοναδικό τοπίο που ανήκει στην παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά της ανθρωπότητας και όλοι οι Έλληνες και οι Ευρωπαίοι έχουμε καθήκον να προασπίσουμε την αισθητική του.
- Η υποχρέωση όλων των τάνκερ που θα διαπλέουν το Αιγαίο να φέρουν διπλά τοιχώματα. Η ΕΕ έχει ήδη λάβει σχετικές αποφάσεις, ωστόσο, με αίτημα της Ελλάδας έχουν εξαιρεθεί δεκάδες τάνκερ παλαιάς κοπής, με μονά τοιχώματα, επίφοβα για πρόκληση καταστροφών, που στην πλειονότητά τους ανήκουν σε Έλληνες εφοπλιστές.
- Η δημιουργία ειδικής υπηρεσίας περιβαλλοντικής αστυνόμευσης των τάνκερ σε όλο το εύρος των ελληνικών θαλασσών, η οποία δεν θα παρεμβαίνει μόνο μετά από κάποια παρανομία αλλά προληπτικά, με ταχύπλοα σκάφη και σύγχρονο εξοπλισμό, πριν προκληθούν παραβιάσεις.
Η υποστήριξη της δυνατότητας λειτουργίας του έργου με περιβαλλοντική ασφάλεια δεν αναιρεί σε καμία περίπτωση την υποχρέωση της Ελλάδας να εργασθεί σκληρά για την εξοικονόμηση ενέργειας και τη μετάβαση στις ΑΠΕ.
Ο αγωγός Μπουργκάς Αλεξανδρούπολης μπορεί και οφείλει να λειτουργήσει με παράλληλη αποτελεσματική προστασία του περιβάλλοντος, το οποίο είναι κάτι παραπάνω από εφικτό. Η ευθύνη ανήκει εξ ολοκλήρου στην ελληνική κυβέρνηση.
*Δρ. Πολιτικός Επιστήμων, Περιβαλλοντολόγος
